Skrzydła enneagramu: jak znaleźć swoje?

Masz ten sam typ enneagramu co ktoś z pracy, ale trudno dostrzec między wami podobieństwo? A może przy wyniku testu pojawił się zapis „9w1” i zastanawiasz się, czy oznacza dwie osobowości? Skrzydła to pojęcie, którym enneagram próbuje opisywać różnice między osobami o tym samym typie podstawowym.

Najważniejsza zasada jest prosta: skrzydło oznacza dodatkowe cechy typu sąsiadującego z typem podstawowym. Nie zmienia tego, który typ jest podstawowy. Przyjrzyjmy się zapisom, dozwolonym połączeniom i sposobom porównywania opisów z własnym doświadczeniem. Warto przy tym oddzielać założenia teorii od tego, co potwierdzono w badaniach.

Co to jest skrzydło w enneagramie?

Skrzydło w enneagramie to pojęcie teoretyczne: opisuje dodatkowe cechy jednego z typów bezpośrednio sąsiadujących z typem podstawowym.

Enneagram dzieli osobowość na dziewięć typów. W tym modelu typ podstawowy opisuje główne tendencje, a skrzydło — cechy, które je uzupełniają. Nie oznacza to, że skrzydło jest mechanizmem faktycznie zmieniającym osobowość.

Zapis „9w1” mówi, że typem podstawowym jest Dziewiątka, a przy jej opisie uwzględnia się skrzydło Jedynki. Mała litera „w” jest skrótem oznaczającym skrzydło. Kolejność cyfr ma znaczenie: „1w9” opisuje Jedynkę ze skrzydłem Dziewiątki.

Takie rozumienie wynika z definicji skrzydeł w materiałach Instytutu Enneagramu. Zapis nie podaje procentowego udziału cech i nie oznacza mieszanki dwóch typów w równych proporcjach.

Jakie skrzydła może mieć każdy typ enneagramu?

W enneagramie skrzydłami mogą być wyłącznie typy leżące bezpośrednio po obu stronach typu podstawowego na obwodzie koła.

Jeśli wyobrazisz sobie liczby ustawione w szeregu, sąsiedztwo Jedynki i Dziewiątki może wydawać się dziwne. Tutaj jednak liczby tworzą koło: Jedynka sąsiaduje z Dziewiątką i Dwójką, a Dziewiątka z Ósemką i Jedynką. Poniższa tabela pokazuje połączenia wynikające z tej zasady sąsiedztwa na obwodzie.

Typ podstawowy	Jedno skrzydło	Drugie skrzydło
1	1w9	1w2
2	2w1	2w3
3	3w2	3w4
4	4w3	4w5
5	5w4	5w6
6	6w5	6w7
7	7w6	7w8
8	8w7	8w9
9	9w8	9w1

Załóżmy, że w teście najwyższy wynik przypada Czwórce, a drugi — Dziewiątce. Nie daje to podstaw do zapisu „4w9”. Jeśli rozpatrujesz Czwórkę jako typ podstawowy, możliwe skrzydła to Trójka i Piątka. Wynik Dziewiątki może być wskazówką do przyjrzenia się innym cechom.

kolejność wyników w teście i położenie skrzydeł to dwie różne rzeczy. Automatyczne przypisanie drugiego najwyższego wyniku jako skrzydła może prowadzić do zapisu niezgodnego z zasadami teorii.

Skrzydła trzeba też odróżnić od linii wewnątrz koła. Linie te należą do odrębnej koncepcji opisującej przejścia między typami. Gdy szukasz skrzydła, interesują cię sąsiednie typy na obwodzie.

Czym różnią się 9w8 i 9w1?

Według teorii enneagramu ten sam typ podstawowy może wyrażać swoje tendencje na różne sposoby, zależnie od uwzględnionego skrzydła.

W przypadku Dziewiątki porównuje się skrzydła Ósemki i Jedynki. Opisy porównujące typy wiążą Ósemkę z bezpośrednim wyrażaniem własnego stanowiska, a Jedynkę z przywiązaniem do wewnętrznych zasad i tego, co uważa za słuszne. W ramach koncepcji skrzydeł można zastanowić się, jak takie cechy uzupełniałyby tendencje Dziewiątki.

Poniżej znajduje się fikcyjny przykład z pracy, który ma ułatwić zrozumienie różnicy. Nie jest wynikiem badania ani narzędziem do klasyfikowania ludzi.

Porównywany aspekt	Przykład ilustrujący 9w8	Przykład ilustrujący 9w1
Wspólna potrzeba	Chęć utrzymania spokojnej współpracy w zespole.	Chęć utrzymania spokojnej współpracy w zespole.
Reakcja na nadmiar zadań	Bezpośrednie określenie, ile obowiązków można przyjąć.	Propozycja podziału obowiązków według uzgodnionych zasad.
Pytanie do samoobserwacji	Czy często jasno komunikuję swoje stanowisko?	Czy często porządkuję zasady i staram się ich przestrzegać?

Żaden z tych sposobów nie oznacza większej dojrzałości ani lepszych kompetencji zawodowych. Ta sama osoba może korzystać z obu, zależnie od sytuacji. Znaczenie mają również pełniona rola, relacja z rozmówcą i wcześniejsze doświadczenia.

Warto unikać wniosku: „Ta wypowiedź była stanowcza, więc to skrzydło Ósemki”. Przyjrzyj się także powodowi tej reakcji i zachowaniu w innych okolicznościach. Skrzydło nie wyjaśnia wszystkich różnic między ludźmi o tym samym typie podstawowym.

Jak znaleźć swoje skrzydło enneagramu?

Zacznij od sprawdzenia, czy opis typu podstawowego do ciebie pasuje. Następnie porównaj opisy dwóch sąsiednich typów z doświadczeniami, które powtarzają się w twoim życiu.

Tę kolejność — najpierw typ podstawowy, potem jego sąsiedzi — proponują również materiały Instytutu Enneagramu. Nie jest to jednak naukowo ustalona procedura rozpoznawania skrzydła. Poniższe wskazówki służą uważniejszej obserwacji i ograniczaniu pochopnych wniosków.

Najpierw sprawdź swój typ podstawowy

Dodanie skrzydła może sprawić, że opis zabrzmi bardziej przekonująco. Jeśli jednak sam typ podstawowy wydaje ci się obcy, wróć do jego interpretacji. Nie próbuj wyjaśniać skrzydłem każdej rozbieżności.

Wyjdź poza samo stwierdzenie: „Dokładnie wykonuję zadania”. Zapisz, co za tym stało: chęć uniknięcia błędu, potrzeba uznania czy konieczność sprawdzenia czegoś w nowym zadaniu. Żadna z tych odpowiedzi sama w sobie nie rozstrzyga o typie.

Zapisuj konkretne sytuacje zamiast ogólnych cech

Określenia „spokojna osoba” lub „osoba towarzyska” są bardzo szerokie. Lepiej wybrać konkretne sytuacje: co udało ci się powiedzieć podczas ostatniej różnicy zdań na spotkaniu albo jak brzmiała twoja odpowiedź na czyjąś prośbę.

Notatkę możesz podzielić na cztery części: „sytuacja — co było dla mnie ważne — rzeczywiste działanie — inne możliwe powody”. Na przykład po „długim sprawdzaniu materiałów” zapisz „potrzebę pewności”, ale dodaj też: „To mogło wynikać z tego, że zadanie było dla mnie nowe”.

Zapisuj też sytuacje, które nie pasują do opisu

Kiedy opis jednego skrzydła szczególnie ci odpowiada, łatwo zbierać wyłącznie wspomnienia, które go potwierdzają. Zapisanie również niepasujących sytuacji pomaga uniknąć jednostronnej interpretacji.

Jeśli prosisz kogoś o opinię, zamiast pytać o twoje skrzydło, zapytaj o zachowanie: „Jak zwykle wyrażam zdanie, gdy się z kimś nie zgadzam?”. Pamiętaj przy tym, że odpowiedź dotyczy tylko tej części twoich zachowań, którą ta osoba miała okazję zobaczyć.

Możesz też zostać przy odpowiedzi: „Jeszcze porównuję”. Jeśli masz już zapis konkretnych sytuacji i własnych reakcji, masz materiał do dalszej obserwacji. Nie trzeba od razu wybierać etykiety.

Czy można mieć dwa skrzydła i czy mogą się zmieniać?

W opisach enneagramu uwzględnia się czasem oba skrzydła. Poglądy na to, czy jedno musi dominować i czy dominacja może zmieniać się z czasem, nie są jednak zgodne.

Materiały dotyczące skrzydeł wspominają zarówno o wyraźnym wpływie jednej strony, jak i o cechach obu stron lub braku wyraźnego skrzydła. Jeśli oba opisy wydają ci się równie bliskie, nie musisz wybierać jednego na siłę.

Czy inny wynik testu oznacza zmianę skrzydła?

Sama zmiana wyniku nie pozwala stwierdzić, że zmieniło się skrzydło. Najpierw sprawdź, czy był to ten sam test i te same pytania oraz czy podczas odpowiadania przychodziły ci na myśl podobne sytuacje. Inne odpowiedzi i zmiana struktury osobowości to dwa różne twierdzenia.

Nie traktuj też jako ustalonych praw twierdzeń, że przeciwne skrzydło rozwija się w określonym wieku albo że równomierne korzystanie z obu skrzydeł poprawia zdrowie psychiczne.

Czy skrzydła enneagramu są potwierdzone naukowo?

Przegląd systematyczny badań nad enneagramem z 2021 roku, zarejestrowany w bazie PubMed amerykańskiej Narodowej Biblioteki Medycznej, wskazał na niejednoznaczne wyniki dotyczące rzetelności i trafności oraz niewielką liczbę badań wspierających koncepcje skrzydeł i przejść między typami. To wnioski autorów publikacji. Obecność artykułu w bazie nie oznacza zatwierdzenia teorii przez instytucję prowadzącą bazę.

Rzetelność dotyczy spójności pomiaru, a trafność — tego, czy rzeczywiście mierzy on to, co ma mierzyć. Poczucie, że opis do ciebie pasuje, nie jest tym samym co potwierdzenie, że opisuje on zweryfikowaną strukturę osobowości.

Uwzględniając ograniczenia badań, najlepiej traktować skrzydła jako pomocniczy język do porządkowania własnych doświadczeń. Nie ma wystarczających podstaw, by na ich podstawie oceniać kompetencje współpracownika, przyszłość relacji czy stan zdrowia psychicznego.

Jak wykorzystać enneagram w codziennym życiu?

Po przyjrzeniu się skrzydłom wybierz niewielką zmianę zachowania, którą chcesz wypróbować w zwykłej sytuacji.

Jeśli zauważasz, że od razu odpowiadasz na prośby o dodatkową pracę, następnym razem najpierw sprawdź kalendarz. Jeśli podczas spotkania nie udaje ci się zabrać głosu, możesz wcześniej zapisać myśl i przećwiczyć jej krótkie wypowiedzenie. Do takich prób nie potrzebujesz pewności co do swojego skrzydła.

Atovia zachęca, by połączyć konkretną sytuację i następne działanie, zamiast poprzestawać na kolejnych nazwach typów. Korzystaj z opisów, które pomagają ci coś zauważyć. Nie musisz dopasowywać siebie do fragmentów, które nie odpowiadają twojemu doświadczeniu.

Jeśli trudności emocjonalne utrzymują się lub wpływają na sen i codzienne funkcjonowanie, nie ograniczaj się do interpretacji typu. Zgodnie ze wskazówkami amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego warto porozmawiać z lekarzem o potrzebnej pomocy. Punktem kontaktu może być także lokalna placówka zajmująca się zdrowiem psychicznym.

Wybierz dziś jedną niedawną sytuację. Zapisz, co było dla ciebie ważne i jakie działanie nastąpiło. Jaka scena z codzienności przychodzi ci do głowy, zanim jeszcze sięgniesz po opis skrzydła?

Dołącz do naszej społeczności